Dit hoofdstuk gaat in op de implementatie van de deltabeslissing Zoetwater (paragraaf 4.1) en de voortgang van de maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater (paragraaf 4.2).

4.1Deltabeslissing Zoetwater

De inzet van de deltabeslissing Zoetwater is dat Nederland ook in de toekomst over voldoende zoetwater blijft beschikken, ook in droge perioden. Daarvoor is het enerzijds nodig zuinig om te gaan met water en anderzijds het beschikbare water goed te benutten en te verdelen.

4.1.1 Voortgang

De implementatie van de deltabeslissing Zoetwater komt tot stand via drie sporen: Deltaplan Zoetwater, Waterbeschikbaarheid en het Kennisspoor. Hieronder volgt een toelichting op belangrijke elementen. De jaarlijkse voortgangsrapportage biedt een uitgebreid overzicht van de voortgang.

Evaluatie droogte 2018

Het voorjaar, de zomer én het najaar van 2018 waren uitzonderlijk droog. Deze lange droge periode heeft de urgentie van het Deltaplan Zoetwater nog eens onderstreept. De droogte heeft op verschillende plaatsen tot problemen geleid. In landbouw- en natuurgebieden ontstond schade door verzilting en gebrek aan zoetwater. In stedelijk en landelijk gebied was sprake van waterkwaliteitsproblemen en door lage grondwaterstanden trad extra bodemdaling en funderingsschade op. Bij het Noord-Hollandse Andijk dreigde het stilleggen van de inname van IJsselmeerwater voor drinkwaterdoeleinden, omdat de kwaliteit van het oppervlaktewater niet voldeed. Ook de scheepvaart ondervond problemen, door de geringe vaardiepten en beperkingen bij sluizen. Dat leidde tot knelpunten in de grondstoffenvoorziening.

Tegelijkertijd hebben de maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater in deze droge periode hun nut bewezen. Nederland bleek goed voorbereid op (dreigend) watertekort: het nieuwe peilbesluit voor het IJsselmeer en de Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland hebben goed gefunctioneerd. Ook Slim Watermanagement heeft zich in de praktijk bewezen; deze werkwijze bleek van grote waarde voor de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling, Rijkswaterstaat en de waterschappen bij afwegingen over droogtemaatregelen en de verdeling van water. Wel moesten er soms lastige prioriteiten gesteld worden en het was niet mogelijk alle schade te voorkomen. Dat was vooral het geval op de hoge zandgronden, waar de droogte al eerder knelde en op veel plaatsen geen wateraanvoer mogelijk was. Dat leidde tot droogval van waterlopen en extreem lage grondwaterstanden.

Eind 2018 heeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) de tijdelijke Beleidstafel Droogte ingesteld. Het doel is de lessen van de droogte te vertalen in beleidsvoorstellen, om beter voorbereid te zijn op het droogteseizoen van 2019 en daarna. De deelnemers van de Beleidstafel Droogte zijn vertegenwoordigers van de overheden (Rijk, Interprovinciaal Overleg, Unie van Waterschappen, Vereniging Nederlandse Gemeenten) en drinkwaterbedrijven (Vewin). Ook het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) en Staf deltacommissaris zijn vertegenwoordigd om een goede verbinding met het Deltaprogramma Zoetwater te waarborgen. De watergebruikers worden betrokken via het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving.

De Beleidstafel Droogte heeft - nog voordat het nieuwe droogteseizoen op 1 april 2019 van start ging - een eerste rapport met de meest urgente issues opgeleverd. De minister van IenW heeft het rapport met een reactie naar de Tweede Kamer gestuurd. Eind 2019 komt de eindrapportage beschikbaar voor de besluitvormende gremia en de Tweede Kamer. Vier thema’s vragen actie van het Bestuurlijk Platform Zoetwater en het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied:

  • Verdringingsreeks: de Stuurgroep Management Watercrises en Overstromingen (SMWO) heeft een verduidelijkende handleiding bij de verdringingsreeks (artikel 2.1 Waterbesluit) opgesteld. De handleiding, die inmiddels gereed is, biedt achtergrondinformatie over de verdringingsreeks die behulpzaam kan zijn voor waterbeheerders bij het toepassen van de verdringingsreeks in tijden van (dreigende) watertekorten.
  • Gebieden waar de grondwatervoorraden in 2018 onder druk zijn gekomen: beheerders zetten op korte termijn in op herstel via water- en peilbeheer. Voor de lange termijn is er extra aandacht in de regionale bestuurlijke overleggen voor de transitie in de zandgronden naar meer water vasthouden. Deze transitie is al ingezet met het Deltaplan Zoetwater, maar de droogte van 2018 heeft de urgentie sterk benadrukt.
  • Landelijke waterverdeling en verzilting: de betreffende zoetwaterregio’s en Rijkswaterstaat werken aan afgestemde bestuurlijke afspraken, op basis van de redeneerlijnen die in Slim Water Management zijn uitgewerkt. Belangrijk is het uitwisselen van informatie en monitoringsgegevens, bijvoorbeeld via informatieschermen. Het gaat om bestuurlijke afspraken over het operationele beheer in 2019 en over bovenregionale afwegingen die zijn voorzien in 2020.
  • IJsselmeergebied: het Bestuurlijk Platform IJsselmeergebied maakt bestuurlijke afspraken over de waterverdeling en werkt die voor april 2020 uit in redeneerlijnen voor waterverdeling en waterkwaliteit. Ook vindt een studie plaats naar de robuustheid van het IJsselmeergebied in periode van droogte, op basis van joint fact finding.

De droogte van vorig jaar heeft ook een impuls gegeven aan de samenwerking met partijen die werken aan een klimaatadaptieve invulling van de landbouw- en natuuropgaven. Voor beide wordt gewerkt aan een Actieprogramma Klimaatadaptatie*.

Ontwikkelingen Deltaplan Zoetwater

De uitvoering van de maatregelen van fase 1 van het Deltaplan Zoetwater verloopt grotendeels volgens schema. Alle zoetwaterregio’s en het Rijk (ministerie van IenW) werken aan de afgesproken maatregelen. Ook de drinkwatersector doet investeringen, voor de toekomstige drinkwatervoorziening.

Een mijlpaal in 2018 was de vaststelling van het nieuwe Peilbesluit IJsselmeergebied. Daarmee kunnen Rijkswaterstaat en waterschappen in het gebied rond het IJsselmeer beter inspelen op extreem droge perioden en de behoefte aan zoetwater. Ook verschillende andere maatregelen werden in 2018 afgerond. Voorbeelden zijn de aanpassing van de waterinlaat in de Prinses Irenesluizen, klimaatpilots zoals Spaarwater 2 om water vast te houden en meerdere beekherstelprojecten.

Enkele andere maatregelen zijn vertraagd of hebben een langere doorlooptijd. Dat geldt onder meer voor de capaciteitsuitbreiding Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden Nederland (KWA) en de zoetwatermaatregelen die samenhangen met het plan om het Volkerak-Zoommeer zout te maken. In 2018 werd bekend dat het besluit over een zout Volkerak-Zoommeer nog niet wordt genomen. Het ontwikkelperspectief voor het meer (zout en beperkt getij) staat echter niet ter discussie. De regio zal gekoppeld aan de herijking van de zoetwaterstrategie bepalen welke onderdelen de komende jaren in uitvoering gaan. De regio Zuidwestelijke Delta heeft daarom een alternatief maatregelenpakket opgesteld waar het Bestuurlijk Platform Zoetwater op 14 maart 2019 mee ingestemd heeft. Dit pakket wordt in de periode 2019-2021 uitgevoerd.

Op dit moment is fase 2 van Deltaplan Zoetwater - maatregelen voor de periode 2022-2027 - in voorbereiding (zie 4.2).

Waterbeschikbaarheid

Het instrument Waterbeschikbaarheid geeft de beschikbaarheid van zoetwater en de kans op watertekorten in een bepaald gebied weer, in normale en droge situaties. Deze inzichten vormen de basis voor transparante besluiten over de waterverdeling en de maatregelen in het Deltaplan Zoetwater. Ook maken de inzichten duidelijk wat de eigen verantwoordelijkheid van gebruikers is, zodat zij kunnen anticiperen op veranderingen in de beschikbaarheid van zoetwater.

De tussentijdse evaluatie van het proces van Waterbeschikbaarheid in 2018 heeft vier aandachtspunten opgeleverd: de doorwerking van Waterbeschikbaarheid in het omgevingsbeleid, de aansluiting bij het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie, de planning van acties voor urgente gebieden en de wijze waarop optimalisaties in het waterbeheer worden besproken en vastgelegd. Aan al deze aandachtspunten is gewerkt. Zo is het voorjaar van 2018 in het Bestuurlijk Platform Zoetwater afgesproken prioriteit te geven aan de uitwerking van Waterbeschikbaarheid in urgente gebieden en waar mogelijk de aansluiting te zoeken bij de stresstesten voor het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie. Het Bestuurlijk Platform Zoetwater heeft inmiddels de kaart met urgente gebieden vastgesteld die de zoetwaterregio’s hebben aangewezen (zie Kaart 2). De uitwerking van Waterbeschikbaarheid moet hier uiterlijk in 2021 gereed zijn. Op de Hoge Zandgronden is Waterbeschikbaarheid veelal onderdeel van integrale gebiedsprocessen en zijn ook andere opgaven van invloed op de planning, waardoor 2021 niet overal haalbaar is.

De droogte van 2018 onderstreept het belang van Waterbeschikbaarheid. De droogte-ervaring heeft bijgedragen aan het urgentiegevoel bij zowel gebruikers als waterbeheerders. De droogte van deed ook een aanslag op de personele inzet, wat soms ten koste ging van de inzet voor de gebiedsprocessen. De afspraak om gebiedsprocessen voor waterbeschikbaarheid in de urgente gebieden in 2021 gereed te hebben, komt niet in gevaar. Voor de regio de Hoge Zandgronden is afgesproken de eerste stap
(transparantie over Waterbeschikbaarheid en bestaande afspraken) in alle urgente gebieden voor 2021 af te ronden. Voor optimalisaties en nieuwe afspraken wordt aangesloten bij lopende of nog te starten gebiedsprocessen, ook na 2021.

Het Bestuurlijk Platform Zoetwater bespreekt de voortgang bij de jaarlijkse IJkmomenten. Om Waterbeschikbaarheid en de stresstesten voor ruimtelijke adaptatie goed op elkaar aan te laten sluiten, zijn kaarten ontwikkeld die voor beide instrumenten de kwetsbaarheid voor droogte verbeelden.

Kaart 2 Urgente gebieden Waterbeschikbaarheid.

Kennis en innovatie

Het Kennisspoor Zoetwater levert nieuwe kennis over het watersysteem, beter modelinstrumentarium, inzicht in de effectiviteit van maatregelen (hydrologisch en economisch) en kennis om de zoetwaterstrategie te herijken. Hiervoor worden onder meer onderzoeken en analyses uitgevoerd. In 2018 zijn verschillende onderzoeken afgerond.

Zo is een hotspotanalyse* uitgevoerd die bovenregionale knelpunten en aanvullende maatregelen in beeld brengt. Hierbij is gebruik gemaakt van de honderdjarige reeks die in 2017 met het Nationaal Watermodel is afgeleid. Ook is een geactualiseerde knelpuntenanalyse gereedgekomen. Daarbij is geanalyseerd hoe de watervraag en het watertekort zich in de toekomst kunnen ontwikkelen onder invloed van klimaatveranderingen en sociaaleconomische ontwikkelingen, naar aanleiding van de actualisatie van de deltascenario’s in 2017*. Deze knelpuntenanalyse dient als gemeenschappelijke informatiebasis voor de verkenning van maatregelen voor fase 2 van Deltaplan Zoetwater.

Het Europese onderzoeksproject Improving predictions and management of hydrological extremes (IMPREX) heeft voortgang geboekt met een risicobenadering voor de analyse van droogte en watertekort in Nederland. Hiermee zijn besluiten over Waterbeschikbaarheid en maatregelen beter te onderbouwen. In de kennisalliantie verzilting is een praktijkonderzoek naar de zoutgevoeligheid van bloembollen van start gegaan.

4.1.2 Mogelijke aanpassing deltabeslissing

DP2021 zal voorstellen bevatten voor de herijking van de deltabeslissingen en regionale voorkeursstrategieën. Het voorliggende DP2020 brengt als eerste stap de mogelijke aanpassingen in beeld. Hoofstuk 2 geeft een beschrijving van dit proces. De knelpuntenanalyse 2.0 is een belangrijke basis voor de herijking op het gebied van zoetwater. Ook de ervaringen met de droogte van 2018 worden meegenomen. De belangrijkste aanbevelingen staan in paragraaf 4.1.1 (Evaluatie droogte 2018). Hoofdstuk 7 geeft per zoetwaterregio een nadere omschrijving van de mogelijke aanpassingen en aanscherpingen van de voorkeursstrategieën voor zoetwater.

Het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) heeft in 2018 besloten dat de uitwerking van Waterbeschikbaarheid in urgente gebieden uiterlijk in 2021 gereed moet zijn (zie kaart 2, Urgente gebieden Waterbeschikbaarheid). De implementatie van de deltabeslissing Zoetwater ligt verder op koers.

In mei 2019 is het BPZ overeengekomen dat - net als voor waterveiligheid en ruimtelijke adaptatie - ook voor zoetwater doelen voor 2050 worden geformuleerd, zoveel mogelijk gebruikmakend van de nationale doelen zoals verwoord in DP2015. De doelen voor 2050 worden bij de eerste zesjaarlijkse herijking in DP2021 toegevoegd aan de deltabeslissing Zoetwater.

In opdracht van Rijkswaterstaat is een eerste denklijn ontwikkeld voor het creëren en behouden van zoetwaterbuffers in het hoofdwatersysteem. Door het hoofdwatersysteem anders in te richten is fors te besparen op de hoeveelheid water die nodig is om de zouttong in de Nieuwe Waterweg tegen te houden. Dit zogenoemde stuurbare buffernetwerk is een eerste denkrichting en wordt nader uitgewerkt en besproken in het BPZ, op weg naar de tweede zesjaarlijkse herijking in DP2027. Bij de selectie van maatregelen voor fase 2 van Deltaplan Zoetwater wordt zoveel mogelijk gecheckt in hoeverre de geselecteerde maatregelen passen binnen een stuurbaar buffernetwerk.

4.2Deltaplan Zoetwater: maatregelen voor de beschikbaarheid van zoetwater in Nederland

Het Deltaplan Zoetwater omvat alle geprogrammeerde en geagendeerde maatregelen, onderzoeken en kennisvragen die betrekking hebben op een duurzame zoetwatervoorziening en die geheel of gedeeltelijk bekostigd worden uit het Deltafonds.

Maatregelen fase 1

Regio’s, het Rijk en de gebruikers zijn volop bezig met de uitvoering van de maatregelen uit het Deltaplan Zoetwater fase 1 (2015-2021). De totale geplande uitgaven van alle partijen voor de zoetwatermaatregelen uit het Deltaplan bedragen in de periode tot 2021 ruim € 400 miljoen, waarvan € 159 miljoen uit het Deltafonds gefinancierd wordt. Bijna alle maatregelen zijn in 2021 gereed. Het Bestuurlijk Platform Zoetwater (BPZ) heeft er op 14 maart 2019 mee ingestemd dat enkele maatregelen tot in 2023 uitlopen. Daarbij heeft het BPZ besloten dat de vrije ruimte van € 7 miljoen tot en met 2021 (saldo van vrijvallende risicoreservering en mee- en tegenvallers) onder meer wordt besteed aan concrete maatregelen die voortkomen uit de Beleidstafel Droogte, urgente projecten in Hoge Zandgronden Oost en Zuid (waar grote problemen waren tijdens de droogte van 2018) en het verbeteren van de kennisbasis (zie tabel 14). Regionale partijen voorzien deze maatregelen van cofinanciering.

Tabel 12 geeft een overzicht van de geprogrammeerde en geagendeerde onderzoeken en maatregelen die invulling geven aan de deltabeslissing en de voorkeursstrategieën voor zoetwater. Deze onderzoeken en maatregelen volgen uit het Investeringsprogramma Zoetwater 2015-2021, zoals opgenomen in DP2015. Het investeringsprogramma is samengesteld op basis van een landelijke investeringsagenda, regionale uitvoeringsprogramma’s van de zoetwaterregio’s en een aantal uitvoeringsprogramma’s van de gebruiksfuncties.

In de Bestuursovereenkomsten Zoetwater* hebben Rijk en regio financiële afspraken over het Investeringsprogramma Zoetwater vastgelegd. Tabel 13 bevat een overzicht per maatregel van de financiering uit het Deltafonds en financiering door de regio.

Slim Watermanagement

De maatregel Slim Watermanagement uit het Deltaplan Zoetwater richt zich op efficiënt operationeel waterbeheer over de beheergrenzen van verschillende waterbeheerders heen. Met Slim Watermanagement delen de waterbeheerders real time data met nieuwe technieken. Hiervoor gebruiken ze gezamenlijke informatieschermen. Zo krijgen de waterbeheerders direct inzicht in elkaars problemen. Ze werken met dezelfde redeneerlijn en oefenen daarmee met behulp van een serious game. Een redeneerlijn geeft aan hoe het water zo slim mogelijk te verdelen is in een gebied op basis van een integraal overzicht van de huidige en verwachte situatie.

De maatregel krijgt momenteel gestalte in zes regio’s voor Slim Watermanagement die verspreid over Nederland liggen. In deze regio’s werken betrokken waterbeheerders gezamenlijk maatregelen uit om het operationele waterbeheer en het energiegebruik te optimaliseren. Regio-overstijgende onderwerpen pakken de regio’s samen op. In 2018 is het vernieuwde digitale platform www.slimwatermanagement.nl opgeleverd. Via dit platform wisselen de partijen kennis en informatie uit. De regio’s hebben in 2018 verder gewerkt aan gezamenlijke informatieschermen die real time inzicht geven in de waterverdeling. Daarbij hebben ze ook consistentie aangebracht in de regionale redeneerlijnen voor waterverdeling. De droogte van 2018 en de westerstorm van 18 januari 2018 hebben de meerwaarde van Slim Watermanagement in de praktijk laten zien. In dit soort extreme situaties zijn samenwerking en goed ontsloten informatie essentieel.

Maatregelen fase 2

Vanaf 2022 gaat fase 2 van het Deltaplan Zoetwater van start, met maatregelen voor de periode 2022 tot en met 2027. De routekaart* geeft het proces tot de besluitvorming over het maatregelenpakket weer. Het pakket komt tot stand op basis van inzicht in de effecten van de maatregelen die al zijn uitgevoerd of nu in uitvoering zijn, de resultaten van de (regionale) dialogen over Waterbeschikbaarheid en kennis uit analyses, berekeningen en onderzoeken.

Voor het hoofdwatersysteem bieden twee instrumenten inzicht in vraag en aanbod van zoetwater: het model Wabes en de Knelpuntenanalyse. Begin 2018 waren de resultaten van Wabes al online beschikbaar, met informatie over de kans op tekorten aan waterbeschikbaarheid en de duur daarvan op circa 150 locaties in het hoofdwatersysteem. In maart 2019 heeft een update plaatsgevonden, onder meer met verwachtingen voor de vier deltascenario’s in 2050 en de variant ‘Parijs’. Eind 2018 zijn ook de uitkomsten van de Knelpuntenanalyse 2.0 gepresenteerd en besproken. De komende periode verschuift de focus naar kansrijke maatregelen en optimalisaties. Hiervoor is in 2018 al een groslijst van mogelijke maatregelen uitgewerkt. Deze maatregelen vormen de basis voor de uitwerking van het maatregelpakket voor fase 2 van Deltaplan Zoetwater (2022 tot en met 2027).

Inzicht in de Waterbeschikbaarheid is een voorwaarde om goede maatregelen te kunnen kiezen. Alle zoetwaterregio’s werken daaraan met pilots, analyses en gebiedsprocessen. De droge zomer van 2018 heeft het onderwerp Waterbeschikbaarheid nadrukkelijk op de agenda van de regionale gebiedsprocessen gezet. De voortgang per regio is als volgt:

  • In de zoetwaterregio West-Nederland zijn circa twintig gebiedsprocessen afgerond of nog in uitvoering waarbij Waterbeschikbaarheid centraal staat of onderdeel vormt van een andere gebiedsopgave. De dialoog gaat over mogelijkheden om de watervoorziening klimaatbestendig te maken, met aandacht voor de doelmatigheid van maatregelen.
  • In de regio IJsselmeergebied heeft Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier de studie 'Optimalisatie waterverdeling boezemsysteem' uitgevoerd en op basis daarvan een strategie voor de waterverdeling opgesteld. Het gebiedsproces Oostpolder heeft afspraken opgeleverd tussen waterbeheerders en agrariërs over optimalisaties in het watersysteem en inzicht in de mogelijkheden van zoetwatermaatregelen die agrariërs zelf kunnen treffen. Waterschap Hunze en Aa’s heeft in de droge zomer van 2018 als experiment water gepompt naar de Groningse veenkoloniën, waar sprake was van watertekort. Het water kwam uit Oldambt dat dankzij waterbesparingen geen tekort had. Het waterschap evalueert of het mogelijk is de Waterbeschikbaarheid voor de Groningse veenkoloniën te vergroten.
  • De regio Hoge Zandgronden (Oost en Zuid) heeft een plan van aanpak opgesteld om Waterbeschikbaarheid verder uit te werken, als onderdeel van het werkpakket zoetwater voor deze regio. De aanpak moet leiden tot een handelingsperspectief voor waterbeheerders en gebruikers bij droogte, nu en in de toekomst. De diverse activiteiten vergroten het inzicht in de waterbeschikbaarheid en de betrokkenheid van gebruikers. Voor de hoge zandgronden komt het aan op structurele maatregelen om water vast te houden, om beter om te gaan met de toenemende kans op extreme droogte en extreme wateroverlast.
  • De regio Zuidwestelijke Delta heeft in Zeeland regioavonden georganiseerd over Waterbeschikbaarheid. Daarmee is de fase van transparantie bieden over de zoetwaterknelpunten bijna afgesloten. De Zuid-Hollandse gemeenten in de Zuidwestelijke Delta hebben Waterbeschikbaarheid in 2018 meegenomen in de stresstesten voor klimaatverandering. Daarmee hebben ze de resultaten van het gebiedsproces over Waterbeschikbaarheid uit 2013 geactualiseerd.
  • De regio Rivierengebied werkte met diverse pilots aan Waterbeschikbaarheid. De uitkomsten en ervaringen van de zoetwaterpilot Kop van de Betuwe en de pilot Ruimtelijke adaptatie in het Land van Maas en Waal worden gebruikt in dialogen over Waterbeschikbaarheid in de gebieden Overbetuwe en Land van Maas en Waal. In de Klimaatpilot Duurzaam gebruik ondiep grondwater werken de overheden samen met stakeholders in de regio.
Tabel 12: Programmering maatregelen Deltaplan Zoetwater
Deltaplan Zoetwater 2020-2023 2020 2021 2022 2023
IJsselmeergebied
171 Flexibilisering IJsselmeerpeil met:
171a HWS: nieuw peilbesluit IJsselmeergebied (2017)
171b HWS: operationaliseren Flexibel peilbeheer
171c HWS: maatregelen Friese IJsselmeerkust
171d HWS: robuuste natuurlijke oevers IJsselmeergebied 1e fase
171e HWS: Implementatie peilbesluit IJsselmeer
172 Projectprogramma Hogere Gronden Regio Noord met:
172a Natuurlijke inrichting Dwarsdiepgebied
172b Klimaatbestendig stroomgebied Drentse Aa
172c Optimalisatie inlaten landbouwgrond hogere zandgronden Noord-Nederland
172d Gebiedsontwikkeling de Dulf-Mersken e.o.
173 Proeftuin IJsselmeergebied met:
173a Spaarwater
173b Gouden gronden
173c Proeftuin Hunze en Aa's
173d Proeftuin Wetterskip Fryslân
Hoge Zandgronden
174 Uitvoeringsprogramma Deltaplan Hoge Zandgronden, Regio Zuid
175 Uitvoeringsprogramma Zoetwatervoorziening Hoge Zandgronden, Regio Oost
176 Innovatieve klimaatpilot Zuid: subirrigatie
177 Innovatieve klimaatpilot Oost 1: subinfiltratie effluent
178 Innovatieve klimaatpilot Oost 2: slimme stuw
179 Innovatieve klimaatpilot Oost 3: waterverdeling Zutphen
West-Nederland
180 HWS: Irenesluis (KWA+ in HWS)
181 Klimaatbestendige Water Aanvoer West-Nederland (KWA)
182 Optimalisatie watervoorziening Brielse Meer, stap 1
183 Innovatieve klimaatpilot Zoetwaterfabriek De Groote Lucht
West-Nederland
184a Roode Vaart doorvoer West-Brabant en Zeeland
184b Maatregelen robuust regionaal watersysteem
185 Klimaatpilot Proeftuin Zoetwater Zeeland met:
185a E1 - FRESHEM Zoet-zoutkartering
185b E2 - GO-FRESH II ondergrondse waterconservering
185c E4 - Omgevingsaanpak & pilot onderzoek Wetland - Milde Ontzilting
185d E5 - DeltaDrip
185e E6 - Zoutmanagement in zoektocht naar zouttolerante aardappel
185f E7 - Meer fruit met minder water
185g E10 - Verkenning Gebiedsfreshmaker
185h E11 - Verkenning Waterhouderij Walcheren
185i E12 - Drainstore
185j Extra middelen voor de Proeftuin Zoetwater
Rivierengebied
186 HWS: onderzoek langsdammen
187 Start maatregelen Rivierengebied-Zuid
188 Innovatieve klimaatpilot Duurzaam gebruik ondiep grondwater
Hoofdwatersysteem
189 Waterbeschikbaarheid in het Hoofdwatersysteem (HWS)
190 Slim Watermanagement (SWM)
191 Noordervaart

Legenda: Onderzoek Verkenning Planuitwerking Realisatie Gereed Klimaatpilots Beleidsontwikkeling

Tabel 13: Investeringsprogramma Zoetwater 2019-2023 (in € 1000)
Deltaplan Zoetwater 2019-2023 Deltafonds
2019-2021
Deltafonds
2022-2023
Bijdrage
Regio*
2019-2023
Totaal
2019-2023
Totaal
bijdrage
Deltafonds**
2015-2023
IJsselmeergebied
171 Flexibilisering IJsselmeerpeil met:
171a HWS: Nieuw peilbesluit IJsselmeergebied € 0 € 0 € 0 € 0 € 1.300
171b HWS: operationaliseren Flexibel peilbeheer € 390 € 0 € 0 € 390 € 930
171c HWS: maatregelen Friese IJsselmeerkust € 6.338 € 5.662 € 4.887 € 16.887 € 12.000
171d HWS: robuuste natuurlijke oevers IJsselmeergebied 1e fase € 2.200 € 0 € 0 € 2.200 € 2.260
171e HWS: Implementatie peilbesluit IJsselmeer € 3.400 € 0 € 0 € 3.400 € 3.400
172 Projectprogramma Hogere Gronden Regio Noord met:
172a Natuurlijke inrichting Dwarsdiepgebied € 380 € 131 € 1.244 € 1.755 € 570
172b Klimaatbestendig stroomgebied Drentse Aa € 163 € 0 € 3.287 € 3.450 € 200
172c Optimalisatie inlaten landbouwgrond hogere (zand)gronden Noord-Nederland € 3 € 0 € 26 € 29 € 15
172d Gebiedsontwikkeling de Dulf-Merksen e.o. (Nijbeets) € 71 € 0 € 0 € 71 € 212
173 Proeftuin IJsselmeergebied met:
173a Spaarwater € 0 € 0 € 0 € 0 € 700
173b Gouden gronden € 48 € 0 € 930 € 978 € 91
173c Proeftuin Hunze en Aa's € 139 € 0 € 0 € 139 € 200
173d Proeftuin Wetterskip Fryslân € 110 € 0 € 117 € 227 € 210
Hoge Zandgronden
174 Uitvoeringsprogramma Deltaplan Hoge Zandgronden, Regio Zuid € 19.740 € 0 € 63.780 € 83.520 € 32.900
175 Uitvoeringsprogramma Zoetwatervoorziening Hoge Zandgronden, Regio Oost € 16.200 € 0 € 53.980 € 70.180 € 27.100
176 Klimaatpilot Zuid: subirrigatie € 0 € 0 € 133 € 133 € 50
177 Klimaatpilot Oost 1: subinfiltratie effluent € 0 € 0 € 0 € 0 € 23
178 Klimaatpilot Oost 2: slimme stuw € 0 € 0 € 0 € 0 € 11
179 Klimaatpilot Oost 3: waterverdeling € 0 € 0 € 0 € 0 € 18
West-Nederland
180 HWS: Irenesluis (KWA+ in HWS) € 0 € 0 € 0 € 0 € 300
181 Klimaatbestendige Water Aanvoer West-Nederland (KWA) € 13.700 € 20.100 € 0 € 33.800 € 37.300
182 Optimalisatie watervoorziening Brielse Meer, stap 1 € 2.700 € 0 € 1.700 € 4.400 € 2.700
183 Klimaatpilot Zoetwaterfabriek De Groote Lucht € 0 € 0 € 0 € 0 € 500
  Overige maatregelen regionaal watersysteem € 0 € 0 € 11.000 € 11.000 € 0
Zuidwestelijke Delta
184a Roode Vaart doorvoer West-Brabant en Zeeland € 8.950 € 0 € 10.997 € 19.947 € 9.025
184b Maatregelen robuust regionaal watersysteem € 1.405 € 0 € 1.405 € 2.810 € 1.405
185 Klimaatpilot Proeftuin Zoetwater Zeeland met:
185a E1-FRESHEM Zoet-zoutkartering € 0 € 0 € 0 € 0 € 738
185b E2-Go-FRESH II ondergrondse waterconservering € 0 € 0 € 0 € 0 € 230
185c E4-Omgevingsaanpak & pilot onderzoek Wetland-Milde Ontzilting € 867 € 0 € 867 € 1.734 € 928
185d E5-DeltaDrip € 75 € 0 € 325 € 400 € 100
185e E6-Zoutmanagement in zoektocht naar zouttolerante aardappel € 0 € 0 € 0 € 0 € 139
185f E7-Meer fruit met minder water € 63 € 0 € 215 € 278 € 94
185g E10-Verkenning Gebiedsfreshmaker € 0 € 0 € 0 € 0 € 30
185h E11-Verkenning Waterhouderij Walcheren € 50 € 0 € 420 € 470 € 75
185i E12-Drainstore € 124 € 0 € 124 € 248 € 124
185j Extra middelen voor de Proeftuin Zoetwater € 626 € 0 € 626 € 1.252 € 626
Rivierengebied
186 HWS: onderzoek langsdammen € 100 € 0 € 0 € 100 € 100
187 Start maatregelen Rivierengebied-Zuid € 250 € 0 € 730 € 980 € 500
188 Klimaatpilot Duurzaam gebruik ondiep grondwater € 100 € 0 € 200 € 300 € 100
Hoofdwatersysteem (zie ook onder de regio's)
189 Waterbeschikbaarheid in het Hoofdwatersysteem (HWS) € 370 € 0 € 0 € 370 € 1.200
190 Slim Watermanagement (SWM) € 2.779 € 0 € 0 € 2.779 € 4.912
191 Noordervaart € 7.900 € 0 € 3.050 € 10.950 € 9.000
 
Totaal € 89.240 € 25.893 € 160.043 € 275.177 € 152.315

* Het totaal van alle bijdragen uit een andere bron dan het Deltafonds. Afspraken over onder andere financiering zijn vastgelegd in Bestuursovereenkomsten Zoetwater.
** Deze kolom geeft de totale bijdrage aan voor de 1e fase van het Deltaplan Zoetwater die loopt van 2015-2021 met voor sommige projecten een uitloop tot 2023. De voorgaande kolommen betreffen de geplande uitgaven voor de komende jaren.

Tabel 14: Aanvullende maatregelen n.a.v. droogte 2018
Voorstel ingediend door Project Gericht op Kosten
(mln)
Regio
(mln)
Bijdrage
Deltafonds
Hoge Zandgronden Pluspakket regio Oost
Pluspakket regio Zuid
Zoetwatermaatregelen, zoals peiloptimalisatie, seizoenberging, efficiënter beregenen, conserveren op perceelniveau, water vasthouden op gebiedsniveau € 8,0
€ 8,0
€ 6,0
€ 6,0
€ 2,0
€ 2,0 (voor urgente gebieden incl. onderzoek)
  Onderzoek Droogte in zes zandprovincies Onderzoek naar mechanismen van droogte, gevolgen en effecten van maatregelen en mogelijkheden om te anticiperen
West Zout op afstand- Zoet op voorraad (Coastar) Modelontwikkeling en toepassing voor grootschalige ondergrondse opslag van zoet water en toepassen op vier cases (Polder, Kust, Westland en Rotterdam) € 2,0 € 1,7 € 0,3
IJsselmeergebied/West/Zuidwestelijke Delta Zoutkartering 1e fase Elektromagnetische metingen van de ondergrond vanuit de lucht om zoet/zout grensvlak in de bodem in kaart te brengen € 0 € 0 € 0,7
Beleidstafel Droogte: Rijkswaterstaat, waterschappen, drinkwaterbedrijven 1. Zoutmonitoring en modelontwikkeling IJsselmeer Structurele aanpak van de zoutproblematiek middels meten en modelleren € 1,5 € 0,5 € 1,0
2. Inrichten meetpunten en modelvalidatie Amsterdam-Rijnkanaal /Noordzeekanaal, Hollandse IJssel, Lek 2. Structurele aanpak van de zoutproblematiek middels meten en modelleren € 0,5 € 0,1 € 0,4
3. Meetnet voor Hoog Nederland 3. Meetstations voor bodemvocht en actuele verdamping t.b.v. grondwaterbeheer € 0,6 € 0,4 € 0,2
4. Diverse acties Beleidstafel Droogte 4. Uitvoeren acties Beleidstafel Droogte; verdringingsreeks, factsheets, schade, vaardiepte, vismigratie, chloride Lobith, etc. € 0,5 € 0,1 € 0,4